Veenendaal: dorp met stadse allure
Het is een gevleugelde uitspraak die klopt voor Veenendaal. Een uitspraak die past, want Veenendaal heeft nooit de stadsrechten gekregen. Volgens de huidige definitie wat een stad zou moeten zijn past Veenendaal echter wel degelijk in die definitie. Qua grootte is Veenendaal de derde stad van Utrecht, met een inwoneraantal van ruim boven de 70.000 inwoners groeit het stadse dorp behoorlijk uit zijn voegen. Zo is het echter niet altijd geweest.
Van veenstekersdorp tot moderne groeistad
Veenendaal kent namelijk een bijzondere ontstaansgeschiedenis. De stad dankt haar naam aan het veen waarin zij wortelde en aan het dal of laagland waarin dit veen werd afgegraven. In de 16e eeuw vestigden zich hier veenstekers, de turfgravers, die in opdracht van abdijen uit Utrecht en Rhenen het veengebied ontgonnen. Turf was in die tijd dé brandstof van Nederland en Veenendaal groeide langzaam uit tot een economische nederzetting langs de Grift, het kanaal dat speciaal voor het turfvervoer werd gegraven.
In de 19e eeuw verschoven de economische activiteiten naar wol en wolbewerking, met mooie merken als Hollandia (eerder van Leeuwen), Scheepjeswol, VSW (Veense Stoomweverij en Spinnerij), Frisia, Nederlandse Wolspinnerij, Roessingh en Louis Feitz werd Veenendaal ook wel het Eindhoven van het Noorden genoemd. Het logo van het merk Scheepjeswol was de Samoereus, een schip dat ook gebruikt werd voor het vervoeren van turf. Dit schip is nu nog steeds terug te vinden in het logo van de stad Veenendaal.
Iets later kwam de sigarenindustrie naar Veenendaal, Jochem van Schuppen begon een sigarendraaierij. Merken als Ritmeester, Willem II en Panter gaven Veenendaal landelijke bekendheid als sigarenstad. In deze periode ontstonden ook de eerste arbeiderswijken en ontstond een samenleving met een sterk sociaal karakter: hardwerkend, nuchter en gemeenschapsgericht.
Pas in 1855 werd Veenendaal formeel een zelfstandige gemeente, met burgemeester Van Asch van Wijck als eerste bestuurder. Sindsdien heeft Veenendaal zich ontwikkeld tot een moderne middelgrote gemeente met een sterke focus op wonen, bedrijvigheid en samenwerking, zowel lokaal als internationaal.
Cultuur in en van Veenendaal
Veenendaal is een stad waar cultuur leeft en beleefd wordt. Jaarlijkse evenementen zoals zand brengen kunst en beleving naar de straat, met straattheater, installaties, workshops en muziekoptredens voor jong en oud. Het populaire evenement Klassiek aan de Grift verbindt klassieke muziek met erfgoedlocaties langs het water en trekt muziekliefhebbers uit de hele regio.
Het culturele hart van de stad is de Cultuurfabriek, waar bibliotheek, exposities, plekken om kunst te creëren en workshops samenkomen. Daarnaast biedt theater De Lampegiet een podium voor toneel, muziek, dans en cabaret — van lokaal talent tot nationale artiesten.
Veenendaal kent een rijke traditie van beeldende kunst en woordkunst. Kunstenaars presenteren hun werk jaarlijks tijdens de Kunstroute Veenendaal en lokale schrijvers en dichters, zoals Kees Stip, zijn blijvende bronnen van inspiratie. Stip is vooral bekend om zijn luchtige puntdichten en schreef in 1913 het humoristische ‘Veense volkslied’, dat nog altijd in het lokale collectieve geheugen leeft:
‘Daar ligt, waar Utrechts heuvelrij
zich heft naar de planeten,
een lustoord in een lustvallei;
daar kan zich niets mee meten.
Want nergens is de lucht zo blauw
als tussen Rhenen en Renswou.
Daar mengt zich met sirenentaal
der schapen blij gemekker:
O Veenendaal, o Veenendaal,
wat is je boerkool lekker!
O Veenendaal, zover mijn oog
uw weelde mag ontwaren
stijgt rook als vette wol omhoog
uit pijpen als sigaren.
Want nergens groeit er een sigaar
als tussen Rhenen en De Haar.
Daar scheert het staal in enen haal
het schaap tot wollen jekker:
O Veenendaal, o Veenendaal,
wat is je boerkool lekker!
Maar heerlijk rijst daar bovenal
een Venus uit de venen
met wie ik mij verloven zal
of anders met geenene.
Want meisjes vind je d’r geeneen
als tussen Elst en Ederveen.
Heft, fluiten, uw sirenentaal,
hef, schaap, uw blij gemekker:
O Veenendaal, o Veenendaal,
wat is je boerkool lekker!’
Internationale uitwisseling is zichtbaar in de stedenband met Olomouc (Tsjechië), die al sinds 1993 bestaat en geleid heeft tot talloze culturele, educatieve en muzikale projecten. Veenendaal is een lokaal gerichte gemeente die graag internationaal denkt en werkt.
topsport, breedtesport en saamhorigheid
Met meer dan 80 sportverenigingen behoort Veenendaal tot één van de sportiefste gemeenten van Nederland. De stad beschikt over uitstekende voorzieningen: sportparken, zwembaden, atletiekbanen en multifunctionele sporthallen zijn verspreid over de wijken en worden intensief gebruikt.
In elke sporttak vind je actieve clubs, van gymnastiek tot judo, van wielrennen tot tafeltennis. Sport wordt gestimuleerd via scholen, welzijnsorganisaties en de gemeente, die samen met Sportservice Veenendaal inzet op vitaliteit en participatie.
De trots van sportief Veenendaal zijn de voetbalclubs DOVO en GVVV. Deze twee iconische verenigingen, beiden gevestigd op Sportpark Panhuis, spelen op hoog amateurniveau en kennen een gepassioneerde achterban. Hun onderlinge confrontatie, de “Derby van Veenendaal” is een sportief hoogtepunt dat duizenden toeschouwers trekt en de stad even in tweeën verdeelt, tussen de Rooien en de Blauwen. Veenendaal laat daarmee zien: sport verbindt, zelfs in rivaliteit.
Centraal gelegen, veelzijdig verbonden
Gelegen tussen Utrecht en Arnhem en direct bereikbaar via de A12, heeft Veenendaal een centrale en strategische ligging. De gemeente telt ruim 70.000 inwoners (augustus 2024) en combineert het gemak van een dorp met de nabijheid van natuurgebieden zoals de Utrechtse Heuvelrug en het Binnenveld. Dit maakt Veenendaal aantrekkelijk voor zowel gezinnen, forenzen als bedrijven.
De stad is verdeeld in diverse wijken, elk met een eigen karakter: van het moderne Veenendaal-Oost tot het centrum met winkels, horeca en cultuur. Innovatieve woonprojecten, duurzame wijken en aandacht voor mobiliteit maken de stad toekomstbestendig.
De Grift, die ooit als turfroute diende, is nu een groenblauwe ader door de stad en herinnert aan het verleden terwijl ze ruimte biedt aan ontspanning, ecologie en waterbeheer. De nabijheid van grote steden, gecombineerd met de rust van de omgeving, maakt Veenendaal tot een ideale vestigingsplek voor wonen, werken en recreëren.
Van christelijke wortels naar brede coalities
Veenendaal heeft van oudsher een christelijk geïnspireerde politiek. Partijen als SGP, ChristenUnie en CDA speelden decennialang een hoofdrol in het gemeentebestuur. Deze partijen zijn stevig verankerd in de gemeenschap via kerken, scholen en maatschappelijke instellingen.
In de afgelopen decennia is het politieke landschap echter diverser geworden. Partijen als VVD, PvdA, D66, GroenLinks en lokale fracties zoals ProVeenendaal en Lokaal Veenendaal hebben hun plek ingenomen in de gemeenteraad, wat leidt tot een dynamisch maar pragmatisch bestuur.
De gemeentepolitiek kenmerkt zich door een sterke verbondenheid met de samenleving. Lokale verenigingen, sportclubs, kerken en ondernemers worden actief betrokken bij beleid. Thema’s als jeugd, duurzaamheid, woningbouw en veiligheid staan hoog op de agenda. Veenendaal bestuurt nuchter en betrokken, met oog voor traditie én vernieuwing.
Een dorp met een stads hart dat klopt
Veenendaal is meer dan een plek op de kaart: het is een gemeenschap gebouwd op arbeid, verbondenheid en vernieuwing. Een stad waar cultuur bruist, sport verbindt, politiek betrokken is en de ligging ideaal. Een stad waar je wortel kunt schieten én kunt groeien.
Veenendaal verwelkomt je met open armen. Hier gebeurt het. Hier blijf je.